‘Ik beschouw leven niet meer als vanzelfsprekend’

Het drama haalde wereldwijd het nieuws. In april 2016 werden in Bangladesh twee activisten uit de LGBT-beweging bruut afgeslacht in hun huis. En brak de paniek uit. Ook bij Sarah*, die als wetenschapper onderzoek deed naar seksualiteit, en erover doceerde. ‘Mijn lezingen en interviews waren overal op internet te zien. Dus ja, ik was in paniek, mijn ouders waren in paniek, op de universiteit was paniek, de ambassades die ons steunden waren in paniek, alle homoactivisten waren in paniek. En er werd me van alle kanten aangeraden om het land zo snel mogelijk te verlaten.'

Sarah vertelt haar verhaal in haar kamer in het Institute of Social Studies (ISS) in Den Haag, waar ze bijna direct terecht kon via het Scholars at Risk programma van Stichting voor Vluchteling-studenten UAF. ‘Ik kwam al vaker in Nederland, ik had hier onderzoekspartners, en ik had  een Schengenvisum omdat ik op een bijeenkomst in Nijmegen zou zijn in juni. Ik kon toen direct komen. En mijn aanvraag voor een fellowship bij Scholars at Risk werd in recordtempo goedgekeurd. Aanvankelijk was er nog geen financiering, maar ISS heeft dat ook heel snel geregeld, samen met een aantal universiteiten.’

De eerste maanden in Nederland was ze aangeslagen. ‘Ik reisde altijd al voor mijn werk, maar dan kon ik gewoon terug naar mijn ouders en mijn twee katten. Het idee dat je dat niet meer zomaar kunt is onverdraaglijk. Maar ook mijn wetenschappelijke carrière in Bangladesh was opeens over. Ik was op het toppunt van mijn loopbaan, ik was 43, dat is het moment dat je echt iets bereikt in de wetenschap. Dat is allemaal weg. Ik ben blij dat ik nog leef, en dat ik hier weer kan werken, maar het feit dat mijn mogelijkheden gelimiteerd zijn drukt op me.’

‘Achteraf gezien’, analyseert Sarah, ‘zijn we blind geweest voor de opkomst van het fundamentalisme in Bangladesh. Tot 2015 hadden we juist het idee dat we iets bereikten. Ik was, al behoorde ik zelf niet tot de homogemeenschap, de wetenschappelijke stem geworden van de beweging, in de strijd voor gelijke rechten. Homoseksuele mannen en vrouwen traden in de openbaarheid, ik gaf lezingen, ik publiceerde veel. Het was de Obama-tijd, er heerste wereldwijd optimisme over diversiteit en over gelijke rechten, we kregen steun van landen als Zweden en Nederland. Maar tegelijkertijd won het fundamentalisme terrein, en dat hebben we totaal onderschat. Al in 2014 waren in Bangladesh twee atheïstische bloggers vermoord, maar wij zaten nog in de roes van vooruitgang. Vervolgens begon de politie homoactivisten te volgen en op te pakken. Zelf had ik opeens politie in de zaal zitten tijdens mijn programma’s. En vorig jaar, na die brute afslachting, was alles over. Wie kon, vluchtte naar het buitenland, anderen gingen terug in de anonimiteit. Voorlopig komt het niet meer goed in Bangladesh.’

Ze werkt inmiddels aan een boek, doet weer onderzoek, en geeft les, onder meer aan de universiteit van Nijmegen. ‘Dat is het belangrijkste doel van Scholars at Risk, vervolgde wetenschappers een kans geven om door te gaan met hun werk. Ik begreep dat ik de komende jaren in ieder geval nog terecht kan, in Nederland of in een ander land. Vrienden zeiden tegen me: je moet asiel aanvragen. Maar dat wil ik niet. Het zou me het gevoel geven dat ik verslagen ben. Bovendien: mijn ouders worden ouder en ik wil naar huis kunnen als er een noodgeval is. Hoe gevaarlijk dat nu ook is.’

UAF zoekt partners die via het Scholars at Risk Matching Fund financieel  bijdragen aan werkplekken voor vervolgde  wetenschappers.

*Deze naam is gefingeerd uit veiligheidsoverwegingen