Hoger onderwijs speelt een belangrijke rol in het bevorderen van vrijheid en democratie. Zonder vrijheid kunnen wetenschappers hun werk niet doen. Om vervolgde wetenschappers steun aan te bieden heeft het UAF een project gelanceerd, dat aansluit bij de activiteiten van de Amerikaanse organisatie Scholars at Risk (SAR), een internationaal netwerk van ruim 240 universiteiten en wetenschappelijke instituten in 26 landen.
“Wanneer wetenschappers worden bedreigd omwille van een bepaald gedachtegoed, hun werk wordt gecensureerd, ze gevangen worden gezet of zelfs vermoord, dan komt de academische vrijheid in het geding,’ zegt Robert Quinn, de directeur van de SAR. “Ons doel is om academische vrijheid te bevorderen en vervolgde wetenschappers wereldwijd te ondersteunen door hen een veilige werkplek aan te bieden.’
Elf universiteiten
Alle universiteiten, hogescholen en wetenschappelijke instituten kunnen meedoen aan dit project. Inmiddels hebben elf Nederlandse universiteiten zich uitgesproken voor deelname aan het project. Samen met het UAF zullen zij de komende drie jaar meer aandacht vragen voor de problematiek van bedreigde en gevluchte wetenschappers. Jaarlijks zullen tien vervolgde wetenschappers aan één van de deelnemende universiteiten een tijdelijke aanstelling krijgen. De kandidaten worden geselecteerd op basis van al geleverde wetenschappelijke prestaties en de mate van gevaar die hij of zij in eigen land loopt.
“Verandering in de maatschappij begint vaak op de universiteiten,” zegt Robbert Dijkgraaf, president van de Koninklijke Academie van Wetenschappen. “Een voorbeeld is Iran waar de universiteiten de centra voor de vrijheidsbewegingen zijn geworden. Dus om vrijheid en democratie in deze landen te bevorderen, moeten we hun wetenschappers en intellectuelen te steunen.”
“We moeten ervoor zorgen dat de wetenschappers in het buitenland hun werk kunnen doen,” zegt Sebastiaan Kortman, rector magnificus van de Radboud Universiteit. “Het UAF Scholars at Risk project is een verrijking voor onze universiteiten. Op deze manier leren we waakzaam te zijn en zorgvuldig om te gaan met onze collega’s in nood. Veel Nederlanders weten niet eens dat in sommige landen wetenschappers vervolgd worden of in levensbedreigende situaties verkeren vanwege hun werk.”
Vrouwenrechten
Een van de gasten bij de conference was de Bengaalse arts en schrijfster Taslima Nasrin, die ook een vrouwelijke Rushdie genoemd wordt. Taslima is een symbool geworden voor de vrijheid van meningsuiting en de gelijke behandeling van vrouwen in haar land. Door schrijven strijdt ze voor de rechten van de vrouwen in de Islamitische landen. Haar kritiek op Mohammed, de Koran en de Islam leidde tot massale demonstraties van fundamentalistische moslims. “De islamieten werden gewelddadig tegen me en ik voelde me niet meer veilig in mijn eigen land. Het ging zover dat ik moest weg gaan,’ zegt Taslima. Ze ging naar het buurland India, maar daar was ze ook niet veilig. “Ik voelde me thuis in India en wilde daar blijven tot ik zou sterven. Maar ik moest weer vluchten, want fundamentalistische moslims hadden een prijs om mijn hoofd gezet.” Uiteindelijk kreeg ze met behulp van de SAR een tijdelijke aanstelling bij een universiteit toegekend en verhuisde ze naar Amerika.
“Academische vrijheid is erg belangrijk voor sociale en culturele ontwikkeling,” stelt Ruud Lubbers, voorzitter van het UAF. “Door deel te nemen aan dit project ga je veel bewuster naar de wereld kijken. We hebben de morele verplichting om vervolgde wetenschappers te beschermen zodat ze hun werk kunnen doen.”
Het volledige verslag in PDF-format (in het Engels)
De video over de lancering van het project
Vervolgde wetenschappers moeten beschermd worden