Foto: Aleksandra Mihajlovic

Knokken en positief blijven, dat is de sleutel tot succes, zegt UAF-alumnus Irma Mooi-Reçi. Dat én een beetje hulp van je vrienden, uiteraard.

Vlucht uit Albanië
Ze wil niet veel over de vlucht uit haar geboorteland Albanië kwijt, sociaal wetenschapper Irma Mooi-Reçi. Haar vader, die kapper was, werd door het communistische bewind gevraagd zijn klanten af te luisteren. Hij weigerde, en de druk werd daarna zo groot dat hij en zijn vrouw besloten het land uit te vluchten. Mooi-Reçi was toen tien jaar, haar zus Ina zeven jaar ouder. Ze vluchtten naar Kosovo, en toen daar de spanningen opliepen naar Nederland.

Het gezin arriveerde hier in 1994 en bracht jarenlang door in asielzoekerscentra, meestal in kazernes, verspreid over het land. Ze heeft er geen goede herinneringen aan. ‘We zaten met elkaar in één kamertje, met muren van karton. Iedereen was er overspannen, er werd altijd geschreeuwd en met deuren geslagen’, vertelt ze. ‘Nog steeds kan ik er niet tegen als iemand zijn stem verheft, of als ik een deur hoor dichtslaan. Het zweet staat dan in mijn handen.’

Twijfels
Vanaf het begin stortte ze zich op de studie. Eerst leerde ze zichzelf Nederlands, een half jaar later probeerde ze toegelaten te worden tot het mbo. ‘De leerkrachten daar hadden hun twijfels. Ze vonden mijn Nederlands niet goed genoeg. Ik zei: Geef me alsjeblieft een kans, laat me een maand meedraaien om te bewijzen dat ik het kan.’ Ze mocht blijven.

‘Onderwijs was het enige dat we hadden’, aldus Mooi-Reçi. ‘We hadden niks anders te doen.’ Na het mbo wilde ze een universitaire studie doen. Daarvoor volgde ze eerst een voorbereidend jaar, een schakeljaar voor studenten met academische aspiraties, maar zonder de vereiste vooropleiding. Die studie was opgezet door de VU, in samenwerking met Hogeschool InHolland.

Dat was, wat de kosten betreft, allemaal geen probleem zolang Mooi-Reçi nog geen achttien was, omdat ze onder de leerplicht viel. Daarna moest er een oplossing gevonden worden. Die kwam er dankzij de Stichting voor Vluchteling Studenten UAF. ‘Die beoordeelde op grond van mijn vluchtverhaal dat ik een goede kans maakte op een verblijfsvergunning. Daarom kreeg ik een lening’, vertelt ze. Ze is er nog steeds heel dankbaar voor. ‘Zonder het UAF had ik de studie nooit kunnen betalen, en had ik dus niet kunnen studeren.’

Privéles
Ze voltooide met succes dat schakeljaar en ging bedrijfskunde studeren aan de VU. ‘Maar het eerste jaar viel me ontzettend zwaar’, herinnert ze zich. ‘De overstap van mbo naar universiteit was te groot, ik merkte dat er een gat gaapte in mijn kennis.’ Wiskunde was haar zwakke plek, maar dankzij een Iraanse vluchteling in het asielzoekerscentrum, die haar privéles gaf, wist ze die kloof te overbruggen.

Thuis hielden de problemen niet op. Het gezin was uitgeprocedeerd en dreigde te worden uitgezet, totdat een advocaat van het gerenommeerde advocatenkantoor Böhler, Franken, Koppe en Wijngaarden zich met de zaak begon te bemoeien en heropening van het dossier eiste. Mooi-Reçi was bijna klaar met haar studie, moest alleen nog haar scriptie schrijven, maar het IND was niet genegen haar die kans te geven. Dankzij de heropening van het dossier kon ze toch nog afstuderen.

Promotieplek
Ze had een stage gevolgd bij Rabo Securities, waar ze onderzoek voor deed, en probeerde in dezelfde sector aan een baan te komen. ‘Maar niemand wilde me omdat ik was uitgeprocedeerd en het veel moeite en papierwerk zou kosten om iemand als ik in dienst te nemen.’ Toen begon ze pas te denken aan een carrière in de wetenschap.

Ze besloot te gaan solliciteren naar een promotieplek en werd aangenomen aan de VU, aan de Faculteit der Sociale Wetenschappen, die er geen been in zag de ambtelijke molen te trotseren om met Mooi-Reçi in zee te kunnen gaan. Daarmee was ze ook verzekerd van een verblijfsvergunning. Haar ouders kregen er later ook één, in 2007, in het kader van het Generaal Pardon.

De rest is een aaneenschakeling van successen. Mooi-Reçi ontmoette aan de VU haar huidige echtgenoot en schreef een boek, Unemployed and Scarred for Life? Longitudinal Analyses of how unemployment and policy changes affect reemployment careers and wages in the Netherlands, 1985-2000. ‘Dat gaat over de invloed van werkloosheid en van hervormingen in de sociale zekerheid op de carrièrekansen en lonen van mensen.’

‘In mijn mijn huidige onderzoek bestudeer ik ook het intergenerationeel effect van werkloosheid, dat is een samenwerkingsproject met het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ook ben ik bezig, samen met buitenlandse collega’s, met een landenvergelijkend onderzoek.’

Knokken
Mooi-Reçi won beurzen en prijzen (onder andere een Societal Impact Award, in 2009) en werkt ’s zomers als visiting professor aan de University of Wisconsin-Madison.

‘Je moet altijd blijven knokken’, vat ze haar eigen verhaal samen. ‘Hoezeer het ook tegenzit, blíjf positief. Achteraf zul je zien dat er een goede reden voor je tegenslagen was, dat het zo heeft moeten zijn.’

Tekst: Peter Breedveld