Foto: Venus Veldhoen
December 2010- ‘As I Left My Father’s House’ heet de nieuwste toneelvoorstelling van Bright O. Richards (41). De Liberiaanse oud-student van het UAF baseert zijn voorstellingen op zijn eigen ervaringen – als vluchtelingkunstenaar, en als Nederlander. Het doel: de kloof tussen verschillende culturen, etniciteiten en religies overbruggen. De vlucht is een terugkerend thema. ‘Ik moet steeds opnieuw door de pijn heen.’
oorlog
Kerstavond 1989 in Monrovia, de hoofdstad van Liberia. Richards staat klaar om te gaan feesten met zijn toneelgroep. Zij hebben een bijzonder succesvol jaar achter de rug. Op de radio hoort hij dat Charles Taylor en zijn rebellen het land vanuit het noorden zijn binnengevallen. ‘Vanaf dat moment hielden we op te bestaan als groep. Mijn collega’s werden etniciteiten.’ De oorlog dreef de al versplinterde Liberiaanse samenleving verder uit elkaar tot iedereen vijand van iedereen was. ‘Het was een oorlog zonder ideologie. Een burgeroorlog waarin niemand zijn leven zeker kon zijn.’
Het duurde even voordat de oorlog de hoofdstad bereikte. ‘Eerst waren er de vluchtelingen. Ze dachten in de stad veilig te zijn.’ Voor de Monrovianen was de oorlog eerst voelbaar door gebrek aan eten. Daarna kwamen de protesten en vervolgens geweld. Zijn sterrenstatus speelde Richards parten. Dankzij zijn rol in een televisiesoap was de jonge acteur een nationale bekendheid geworden. ‘Er waren talloze redenen waarom ik in gevaar was. Ik was bekend, ik werkte voor de overheid, en ik had een grote mond.’ Aanvankelijk dacht hij niet aan vluchten. ‘Je denkt: het is zo weer voorbij. Maar het ging niet voorbij. Daarna ben je bezig met dagelijks overleven. Hoe kom ik aan eten? Waar kan ik veilig slapen? Zijn anderen wel veilig? Het is een volkomen schizofrene situatie. Iedereen kan fout zijn. Als je bedreigde mensen in je huis verbergt, kan je zelf gepakt worden. Je ziet je vrienden stuk voor stuk doodgaan of zich aansluiten bij een of andere gewapende partij.’
metaforen
Zelf ontsnapte hij meerdere keren aan de dood. Toen hij op een gegeven moment een AK 47 tegen zijn hoofd gedrukt kreeg, begreep hij dat blijven geen optie was. ‘Ik heb het overleefd, omdat er altijd mensen waren die mij het leven gunden en mij wilden helpen. Veel mensen.’ Wat voelde hij toen hij gevlucht was? ‘Geluk. Heel primair geluk: om het eten dat ik voor het eerst in maanden had, de vrijheid om gewoon te kunnen lopen en geen geweer meer te horen. De pijn komt pas later.’ Nog twintig jaar na dato kan Richards er moeilijk over praten. Verontschuldigend: ‘Ik gebruik er snel metaforen voor. Ik maak er gedichten over. Anders is het niet uit te leggen.’
Gedichten, maar vooral toneel. Vanaf het moment dat Richards in Nederland is, verwerkt hij zijn ervaringen in toneel. ‘In het AZC Lunteren maakte ik toneelstukjes voor de bewoners. Entertainment was het, avond na avond.’ Dat hij in Nederland ooit als acteur zou kunnen werken, geloofde hij nog niet. ‘Ik begreep niet hoe de kunstwereld hier is georganiseerd. Ik had geen toegang.’ Tenslotte meldde hij zich aan bij het UAF en ging studeren aan de ArtEZ Toneelschool. ‘Het UAF heeft heel veel voor mij betekend. Het hielp mij om verder te gaan en weer in mezelf te geloven. Daar ben ik heel dankbaar voor.’
toeval
Hij dankt zijn leven aan de hulp die hij heeft gekregen, zegt hij. Maar hij moet zelf toch ook een sterke drijfveer hebben gehad, om te overleven, om iets van zijn leven te maken? Met een stellig gebaar wuift hij de vraag weg. ‘Ik heb veel geschiktere mensen zien doodgaan. Het was puur toeval dat ik overleefde. Ik heb gewoon geluk gehad.’ Vanuit dat besef wil hij met zijn toneelvoorstellingen mensen met elkaar verbinden, laten zien dat er meer overeenkomsten dan verschillen tussen hen zijn, ondanks hun religieuze en culturele verschillen. Met het nieuwste stuk ‘As I Left My Father’s House’ zet Richards een krachtig betoog neer dat veel weerklank heeft gevonden. Tot en met de Tweede Kamer, waar hij binnenkort met de voorstelling staat.
Bekijk een film van 'As I Left my Father's House'
As I Left My Father's House from FreeLemon on Vimeo.
Bright O. Richards is geregeld op televisie en de radio. Hij wil de voorstelling naar diverse andere gemeenten in het land brengen en zoekt samenwerkingspartners.
Meer informatie: www.asileftmyfathershouse.nl en www.newdutchconnections.nl.