Over de schendingen van mensenrechten en de aanleidingen om te vluchten zijn talrijke romans beschikbaar. Enkele voorbeelden van boeken waarin de levensomstandigheden in de landen van herkomst raak worden getypeerd zijn De vliegeraar over Afghanistan, dat ook verfilmd is. De positie van vrouwenten tijde van de oorlog in Bosnië staat centraal in Alsof ik er niet ben. Een goede dag om te sterven gaat over het leven in Iran en de oorlog tussen Irak en Iran. De Palestijnse vluchtelingproblematiek is het thema van Het litteken van David.
KHALED HOSSEINI, DE VLIEGERAAR
Vert. uit Engels. (2003)
Amsterdam: Uitgeverij De Bezige Bij. 2003. 351 blz.
Meeslepende roman over verraad, hartstochtelijke vriendschap en repressie. Over traditie, terreur en (zelf-) respect. Op directe wijze wordt verteld over opgetild worden ‘uit de zekerheid van de chaos’ en vallen in ‘de chaos van de onzekerheid’. Verschillende reacties op de ballingschap worden helder beschreven: “Voor mij was Amerika een plaats om mijn herinneringen te begraven. Voor Baba een plaats om de zijne te bewenen.’ Vooral het laatste deel van de roman, die wereldwijd een bestseller was, vormt een harde typering van het gruwelijke leven in Afghanistan ten tijde van de Taliban.
SLAVENKA DRAKULIC, ALSOF IK ER NIET BEN
Vert. uit Kroatisch. (1999)
Breda: Uitgeverij De Geus. 2000. 221 blz.
Aangrijpende documentaire roman over de weerzinwekkende realiteit van verkrachte Bosnische vrouwen. Over vormen van vernedering tot na de dood. De jonge moslimvrouw die opgesloten in een Servisch vrouwenkamp opgesloten, waar de vrouwen systematisch mishandeld en verkracht worden, wordt ‘verkozen’ tot hoer
van haar beul. Meer dan en halfjaar leeft ze met hem samen, dan raakt ze zwanger.
De schrijfster gaf te willen ‘beginnen waar de slachtoffers niet anders konen dan zwijgen. Ik wilde hun woorden terugvinden, hun zwijgen een stem geven.
DAVID DANISH, EEN GOEDE DAG OM TE STERVEN
Breda: De Geus. 2006. 350 blz.
Roman van in Nederland wonende balling over de onmogelijkheid te (over-)leven in Iran. Vele vormen van doodgaan beheersen het boek. Het eerste gedeelte gaat over beperkingen van het leven van jongeren in de religieuze dictatuur:‘Je bent schuldig tenzij je je onschuld kunt bewijzen. (..) De afwezigheid van liefde en emotioneel contact was een epidemie onder de jongeren van mijn generatie. Ik kende bijna niemand die verliefd was of wilde trouwen. Er was geen hoop voor de toekomst, dus hoe kon je liefde voelen.’ In het tweede deel wordt aan de hand van de ervaringen van de hoofdpersoon het troosteloze verhaal beschreven van de bloedige oorlog tussen Iran en Irak.
SUSAN ABULHAWA, HET LITTEKEN VAN DAVID
Vert. uit Engels. (2006)
Breda: Uitgeverij De Geus/ Oxfam Novib. 2007. 378 blz.
Familiekroniek over Palerstiijnse vluchtelingen sinds 1948 waarin een moeder haar zoon Isma’iel verliest in de strijd; hij wordt ontvoerd door een Israëlische soldaat en opgevoed als joodse jongen.(Hij leeft als een vreemdeling in zijn eigen huid). In de oorlog stuit hij op zijn broer; een dramatische ontmoeting. Ook Amaal, zuster van Yoessoef en Isma’iel/David wordt met onvoorstelbaar veel leed geconfronteerd. De roman schetst het zware lot van verschillende generaties Palestijnse vluchtelingen in en buiten de kampen: ‘We bevonden ons ergens tussen leven en dood, maar geen van beide accepteerde ons volledig.’
‘Bij de beschrijving van het zogenoemde Midden-Oostenconflict is de verbeelding ontegenzeglijk niet meer dan een zwakke rivaal van de werkelijkheid.’
‘Waarom draaien waardigheid en respectabiliteit om steen en landbezit?