Voor veel vluchtelingen is het moeilijk om het verleden af te sluiten. Ballingschap vraagt als regel een hoge prijs. Daarover schrijven de in Nederland wonende uit de Balkan afkomstige schrijvers Dubravka Ugresic en Dragan Klaic in een zeer bijzondere, beeldende stijl.
Hoe de gedachtewereld uit het land van herkomst op allerlei niveaus blijft doorwerken blijkt uit de in Engeland spelende roman Kaart voor verdoolde geliefden van Nadeem Aslam, waarin eerwraak een belangrijk thema is.
Ook als terugkeer in theorie mogelijk is blijkt de praktijk vaak weerbarstig zoals duidelijk wordt uit de roman van Natasha Radojcic-Kane, Terug naar huis.
DUBRAVKA UGRESIC, MINISTERIE VAN PIJN
Vert. uit Kroatisch. (2004)
Breda: Uitgeverij De Geus. 2005. 288 blz.
Zeer indringende roman over ballingschap, de worsteling met een moeizaam verleden, pijn en liefde van de in Amsterdam wonende Kroatische schrijfster en literatuurwetenschapper, die om politieke redenen haar land in 1993 verliet.
In de roman komen zeer uiteenlopende reacties op ballingschap aan bod vanuit het perspectief van een jonge gastdocente in de Servo-Kroatische literatuur die aan de Universiteit van Amsterdam doceert.
DRAGAN KLAIC, THUIS IS WAAR JE VRIENDEN ZIJN.
Ballingschap tussen internet en Ikea-tafel.
Vert. uit Engels. (2004)
Amsterdam: Uitgeverij Cossee. 2004. 176 blz.
‘Dit boek gaat over de persoonlijke ervaring met ontworteling en aanpassing aan een andere cultuur, over het hedendaagse leven in ballingschap.’ Theaterexpert Klaic, - in 1991 uit Belgrado vertrokken -, is zeker niet blind voor de schaduwkanten van zijn nieuwe leven, maar benadrukt de positieve kanten van zijn ballingschap.
‘Door balling te worden heb ik de vrijheid om te kiezen behouden, het voorrecht van vele en verschillende identiteiten, het recht om permanent mijn eigen lot te bepalen, hoe kwetsbaar of riskant ook.’
‘Mijn leven in ballingschap voortzetten betekent van versnelling veranderen, andere keuzes maken, andere mogelijkheden ontdekken, manieren vinden om mijzelf te herscheppen. (..) Een balling is per definitie een buitenstaander, meer een toeschouwer dan een speler, iemand met een surplus aan ervaring dat niet gemakkelijk gedeeld kan worden door mensen in zijn eigen omgeving, behalve als het ook ballingen zijn.’
NADEEM ASLAM, KAART VOOR VERDOOLDE GELIEFDEN
Vert. uit Engels. (2004)
Amsterdam: Uitgeverij Mouria. 2004. 447 blz.
Beklemmende roman over de verstikkende doem van de islam en de traditie die de Pakistaanse gemeenschap in een Noord-Engelse stad beheerst. Over een dubbele moord ten gevolge van eerwraak. Over ontworteling, isolement, hypocrisie, vrouwvijandigheid en onmogelijke liefdes in Dasht-e-Tanhaii, de woestijn der eenzaamheid. Beschrijving van een wereld waaruit ontsnappen nauwelijks mogelijk lijkt. ‘Als er toch iets rampzaligs gebeurt, kan hij maar beter onder zijn medemensen zijn. Wie heb je tenslotte anders?’ Vlinderlichte typeringen van een tragische realiteit. ‘Probeer niet de vlinder te helpen uit zijn cocon te komen wanneer je eentje vindt die bezig is zich te ontpoppen. Hij zou er grijs uitkomen als je dat deed. Door de moeite die het hem kost om de cocon open te breken, wordt het bloed naar de vleugels gestuwd, waardoor zijn kleurpatroon ontstaat.’. Scherpe tekening van vrome vrouw die het weinige wat ze heeft steeds meer verliest (‘Haar kinderen waren alles wat ze had, maar zelf was ze niet meer dan een stukje van hun leven, een heel klein stukje...’) en haar geïntegreerde echtgenoot die het evenmin redt in een omgeving waar ‘de vogels ruziën als stellen uit een gemengd huwelijk’;‘Schaamte, schuld, eer en angst zijn de sloten die aan veler lippen hangen. ‘‘Het vergrootglas waardoor hij in de gaten werd gehouden had zijn leven verschroeid.’
NATASHA RADOJCIC-KANE, TERUG NAAR HUIS
Vert. uit Engels. (2002)
Amsterdam: Uitgeverij Wereldbibliotheek. 2004. 175 blz.
Roman over een sterk ontwrichte samenleving. Over haat en liefde, verraad en trouw, oorlogstrauma’s, interetnische spanningen, generatiekloven, geweld, drank en seks, mannelijke overheersing en religieuze invloeden. Over terugkeer als drama.
De schrijfster werd in Belgrado geboren als dochter van en christelijke vader en een moslimmoeder. Sinds 1989 woont zij in New York.